واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

385

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

در هيچ يك از منابع موجود فاصلهء بين تنكث و خجند يا معدن نقره ذكر نشده است . فقط مىدانيم كه تنكث در ساحل آنگرن قرار داشته . بنابراين مىتوان تعبير دخويه را پذيرفت . وى مىگويد كه فاصلهء بنكث تا تنكث 8 فرسخ بوده . تنكث « 1 » به قدر نيم بنكث بوده ولى با اين حال كهن‌دز و شهرستان و ربض داشته . كاخ آن در كهن‌دز و مسجد جامع و زندان نزديك آن ، و بازارها - بخشى در شهرستان و بخشى در ربض بوده است . حاشيهء مزروع چرچيك از طرف شمال با حصارى محصور بوده كه از كوههاى سابلغ « 2 » يا سايلغ [ در ترجمهء استخرى سافلغ ] تا كرانهء سيردريا ممتد و براى دفاع در برابر حملات تركان احداث گرديده بوده و ظاهرا در عصر فرمانروائى تازيان و پيش از آنكه اسفيجاب به دست سامانيان فتح شود ( يعنى سال 840 م . ) ساخته شده بوده . ابن حوقل « 3 » بناى حصار را به عبد اللّه بن حميد بن ثور نسبت مىدهد . شايد منظور عبد اللّه بن حميد بن قحطبه باشد كه در سال 776 ميلادى ( 159 هجرى ) مدت پنج ماه ، پس از مرگ پدر ، فرمانرواى خراسان بوده است « 4 » . آن‌سوى حصار صحراى قلاس آغاز مىگرديده . و چون فرسخى در صحرا پيموده مىشد به خندقى مىرسيدند كه از كوهها تا سيردريا

--> ( 1 ) - ابن حوقل ، 389 - 388 ؛ مقدسى ، 277 . ( 2 ) - بارتولد ، « سخنى چند دربارهء فرهنگ آريائى » ، ص 27 . ( 3 ) - ابن حوقل ، 388 . ( 4 ) - حمزه اصفهانى ، متون ، 221 ؛ ترجمه ، 172 ؛ گرديزى ( اكسفورد ، نسخهء خطى ، ورق 94 ؛ كمبريج ، نسخهء خطى ، ورق b 75 ) نيز مىگويد كه عبد اللّه پس از مرگ پدر خويش تا پايان سال 159 هجرى . ( اكتبر 776 ميلادى ) در اين ناحيه حكومت مىكرده .